VI. İstanbul Eğitim Konferansı'ndan çarpıcı tespitler

Yapay zekâ, işsiz mezunlar ve meslek liseleri: VI. İstanbul Eğitim Konferansı'ndan çarpıcı tespitler İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı Eğitim Politikaları Araştırma Merkezi (EPAM) tarafından düzenlenen İstanbul Eğitim Konferansı'nın altıncısı, "Eğitim ve İstihdamda Uyum Arayışı" temasıyla 26 Eylül 2026 Cumartesi günü İstanbul Teknik Üniversitesi'nde gerçekleşti. Millî Eğitim Bakanlığı yöneticileri, akademisyenler ve Amerika Birleşik Devletleri ile Singapur'dan gelen uzmanların katıldığı konferansta üniversite mezunu her üç gençten birinin ne eğitimde ne istihdamda olduğu, TYT'de matematik ortalamasının 6 doğruda kaldığı ve giriş seviyesi işlerdeki düşüşün yapay zekâdan önce başladığı dile getirildi.

Yapay zekâ, işsiz mezunlar ve meslek liseleri: VI. İstanbul Eğitim Konferansı'ndan çarpıcı tespitler İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı Eğitim Politikaları Araştırma Merkezi (EPAM) tarafından düzenlenen İstanbul Eğitim Konferansı'nın altıncısı, "Eğitim ve İstihdamda Uyum Arayışı" temasıyla 26 Eylül 2026 Cumartesi günü İstanbul Teknik Üniversitesi'nde gerçekleşti. Millî Eğitim Bakanlığı yöneticileri, akademisyenler ve Amerika Birleşik Devletleri ile Singapur'dan gelen uzmanların katıldığı konferansta üniversite mezunu her üç gençten birinin ne eğitimde ne istihdamda olduğu, TYT'de matematik ortalamasının 6 doğruda kaldığı ve giriş seviyesi işlerdeki düşüşün yapay zekâdan önce başladığı dile getirildi. Demirli: "İnsan yetiştiriyoruz, iş gücü değil" Millî Eğitim Bakan Yardımcısı Cihad Demirli, eğitim ile istihdam arasındaki uyumun önemli olduğunu ancak bu arayışın eğitimi yalnızca istihdama hizmet eden bir araca indirgememesi gerektiğini söyledi. "İnsan yetiştiriyoruz ve bu bize 'nasıl bir insan?' sorusunu soruyor" diyen Demirli, meslek ortaokulları gibi modellerin bilinçli yönlendirme açısından değerlendirilmesi gerektiğini, çocukların yapay zekâyla hangi düzeyde ve hangi amaçla etkileşime girdiğinin araştırılması ve eğitimde yapay zekâ kullanımına dair açık bir çerçeve oluşturulması gerektiğini belirtti. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanı Cem Gençoğlu, yapay zekâ çağında bilgiye erişimin kolaylaştığını, meselenin "daha yüksek notlar değil, daha güçlü bir muhakeme becerisi" olduğunu söyledi. İTÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Şenol Ataoğlu "Mühendislik okumak ayrı, mühendis olmak ayrı" sözleriyle üniversite eğitiminin doğrudan meslek eğitimi olarak görülmemesi gerektiğini vurguladı. İLKE Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Av. Ahmet Sait Öner ise "Çözümü sadece eğitim programlarında arayamayız. Bu, kamuda birden çok aktörün ortak sorumluluğudur" dedi. Zhao: "Öğrenciler arasındaki farklılıklar bir yük değil, bir kaynaktır" Kansas Üniversitesi'nden Prof. Dr. Yong Zhao, asıl sorunun herkesin hangi becerilere sahip olması gerektiği değil, yapay zekâ çağında neyin öğrenmeye değer olduğu olduğunu söyledi. Sınav puanlarının öğrencinin yeteneğinden çok aile geliri ve sosyal arka planla ilişkili olduğunu belirten Zhao, liyakatin yalnızca sınav sonuçlarıyla ölçülebileceği fikrinden uzaklaşılması gerektiğini savundu. Zhao, cep telefonu yasağı tartışmalarına atıfla "Sadece telefonlar yasaklansın mı diye sormak yerine, öğrencilerin bu ortamlara neden bağlandığını ve okulların bundan ne öğrenebileceğini de sormalıyız" dedi. Gog Soon Joo: "Giriş seviyesi işlerdeki düşüş yapay zekâdan önce, 2019'da başladı" Singapur Sosyal Bilimler Üniversitesi'nden Doç. Dr. Gog Soon Joo, dünyada giriş seviyesi işlerdeki düşüşün üretken yapay zekânın yaygınlaşmasından önce, 2019 civarında başladığını, bu düşüşü tek başına yapay zekâyla açıklamanın doğru olmadığını söyledi. Yazılım mühendisliğinin kod yazmaktan yapay zekânın ürettiği kodu doğrulamaya ve çözüm tasarlamaya doğru kaydığını, ürün geliştirme döngülerinin üç yıldan üç aya indiğini anlatan Gog, tek bir beceri modelinin her sektörde işlemeyeceğini belirtti. Gür: Kadınların yarısı üniversite mezunu, istihdamı erkeklerin yarısı Hacettepe Üniversitesi'nden Prof. Dr. Bekir Sıddık Gür, Türkiye'de her üç üniversite mezunundan birinin ne eğitimde ne istihdamda olduğunu (NEET) aktardı. İlk defa kadınların yaklaşık yarısının, erkeklerin ise yüzde 40'ının üniversite mezunu olduğunu belirten Gür, buna rağmen kadın istihdam oranının erkeklerin yaklaşık yarısı seviyesinde kaldığını, cinsiyetler arasındaki farkın bölgesel farklılıklarla birleştiğinde daha da açıldığını söyledi. İşsizliğin Türkiye için yapısal bir sorun olduğunu, sanayi yatırımlarının düşüklüğünün eğitimli insana talebi azalttığını ifade eden Gür, "Yükseköğretime haksızlık yapıldığını düşünüyorum; yükseköğretim Türkiye'nin geleceği için önemli bir yatırımdır" dedi. Gür, her dört mezundan birinin açık lise mezunu olduğunu ve Türkiye'nin demografik fırsat penceresini henüz kapatmadığını hatırlattı. MEB: Çocuklar hangi mesleğe yatkın olduğunu artık testle öğrenecek MEB Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdür Yardımcısı Murat Nedirli, Bakanlığın mesleki eğitimdeki güncel adımlarını anlattı. Nedirli, öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini erken dönemde tanımalarını sağlayan mesleğe yöneltme testlerinin hayata geçirildiğini, zanaat atölyeleriyle çocukların erken yaşta mesleklerle tanıştırıldığını, 16 alanda 170 kurs modülünün uygulandığını, sektör içi okullar ve sektöre entegre okul modellerinin geliştirildiğini söyledi. Nedirli, "Çocuklarımızı yalnızca bugünün değil, geleceğin mesleklerine hazırlıyoruz" dedi. TYT'de matematik ortalaması 6 doğru: "Sınavı daha insancıl yapmalıyız" Prof. Dr. Mehmet Fatih Aysan'ın moderatörlüğündeki kapanış panelinde Prof. Dr. Ömer Açıkgöz, TYT'de matematikte ortalama doğru sayısının yaklaşık 6, Türkçede 22 olduğunu, matematikte başarı oranının yüzde 15'in altında kaldığını aktardı. Yeni mezunların büyük bölümünün mikro ve küçük ölçekli işletmelerde çalışma hayatına başladığını, bunun beceri ve iş uyumsuzluğu doğurduğunu söyleyen Açıkgöz, YKS'nin daha insancıl bir yapıya kavuşturulması ve dijital becerilerin daha fazla önemsenmesi gerektiğini belirtti. Prof. Dr. Ahmet Cevat Acar, üniversite eğitiminin yalnızca iş hayatının insan gücü ihtiyacını karşılayan bir süreç olarak görülmemesi gerektiğini, mezun sayısı nitelikten taviz verilerek artıyorsa bunun daha büyük bir sorun olduğunu söyledi. Mesleki eğitimin ortaokul kademesinde başlatılmasında geç kalındığını belirten Acar, hizmetler sektöründe çalışan 19-20 milyon kişiye dikkat çekerek üniversitenin tek seçenek olarak görülmesinin önüne geçilmesi gerektiğini ifade etti. Prof. Dr. Nurullah Gür, üniversitenin artık elitist değil kitlesel bir kurum olduğunu, sistemdeki tıkanıklığın Türkiye'ye özgü olmadığını ve teknolojik gelişmenin tüm dünyada mesleki eğitimi yeniden öne çıkardığını söyledi. Yapay zekâ çağında bireyleri öne çıkaracak unsurun sosyal ve iletişim becerileri olduğunu belirten Gür, "Son altı-yedi yıldır iyi araştırmacılarda aradığım özelliklerin başında akranlarıyla sağlıklı iletişim kurabilen, merak duygusu yüksek bireyler geliyor. Reel sektörün de en fazla aradığı özellik bu" dedi. Konferans kapsamında EPAM'ın eğitim-istihdam ilişkisini uluslararası verilerle inceleyen raporu da katılımcılarla paylaşıldı. Konferans çıktılarına iek.ilke.org.tr adresinden ulaşılabilecek.